Zamki i ruiny Kultura i muzea · Będzin
Zamek w Będzinie
Najlepiej zachowana warownia Zagłębia i najkrótsza droga do zrozumienia, po co tu w ogóle postawiono zamek: stąd widać wszystko, co jechało doliną Przemszy.
Kamienny zamek wyrósł za Kazimierza Wielkiego na wzgórzu, które broniło przejścia z Małopolski na Śląsk. Dziś mieści się w nim Muzeum Zagłębia — z militariami i archeologią — a z wieży rozciąga się widok, który tłumaczy strategię lepiej niż tablica informacyjna.
Warto połączyć z pobliskim wzgórzem: pod zamkiem leżała dzielnica żydowska, a wyżej stoi kościół Świętej Trójcy. To jeden spacer, nie trzy osobne wyprawy.
Rys historyczny XIV wiek
Drewniany gród stał tu wcześniej, ale murowany zamek to dzieło Kazimierza Wielkiego — element łańcucha warowni pilnujących zachodniej granicy Korony. Miasto dostało prawa w 1358 roku.
Zamek stracił znaczenie, gdy granica przestała być groźna; przez XIX wiek stał jako ruina (tak pokazuje go rysunek z 1844 roku w naszym rozdziale o średniowieczu). Odbudowano go dopiero w latach pięćdziesiątych XX wieku, z przeznaczeniem na muzeum.
Rozwiń pełną historię i ciekawostki
Wzgórze nad Przemszą było ufortyfikowane na długo przed Kazimierzem Wielkim — stał tu drewniano-ziemny gród, jeden z punktów pilnujących drogi z Krakowa na zachód. Murowany zamek z połowy XIV wieku był częścią przemyślanego systemu: łańcucha warowni, które miały zatrzymać wojsko idące od strony Śląska, wtedy już poza Koroną.
Konstrukcja jest dwuczłonowa: cylindryczny stołp, czyli wieża ostatniej obrony, i zamek górny połączony murami z niżej położonym podzamczem. Do dziś widać, że budowano to na skale, dopasowując mury do jej kształtu, a nie odwrotnie.
Znaczenie militarne skończyło się, gdy granica przestała być gorąca. Przez XVIII i XIX wiek zamek stopniowo się rozsypywał; próbę odbudowy podjęto w latach trzydziestych XIX wieku, ale porzucono ją po powstaniu listopadowym. Wtedy właśnie powstawały romantyczne rysunki ruiny — jeden z nich, z 1844 roku, pokazujemy w dziale Historia i opisujemy uczciwie jako fantazję rysownika, a nie inwentaryzację.
Odbudowa, którą oglądamy dziś, to dzieło lat pięćdziesiątych XX wieku. Od początku planowano ją z myślą o muzeum — i tak zostało.
Ciekawostki
- Zamek nigdy nie został zdobyty szturmem — wszystkie zmiany właściciela odbywały się drogą polityczną.
- Pod wzgórzem zamkowym leżała dzielnica żydowska; z góry widać dziś jej dawny obszar i miejsce po synagodze spalonej we wrześniu 1939 roku.
- Stołp ma mury grubości ponad trzech metrów u podstawy — to nie jest wieża widokowa, tylko ostatnie miejsce obrony.
- W muzeum działa dział militariów: uzbrojenie od średniowiecza po wiek XX.
Wejście na wieżę bywa zamykane przy złej pogodzie. Sprawdź godziny muzeum przed wyjazdem.
Pokaż na mapie Otwiera OpenStreetMap w nowej karcie. Mapy nie osadzamy u siebie — to znaczyłoby, że każdy odwiedzający łączy się z cudzym serwerem.
Skąd to wiemy
- Muzeum Zagłębia w Będzinie Gospodarz obiektu; zamek i pałac Mieroszewskich.