Natura i woda · Klucze / Dąbrowa Górnicza
Pustynia Błędowska
Największe w Polsce skupisko piasków lotnych, nazywane Polską Saharą. Krajobraz, którego nikt nie spodziewa się czterdzieści minut od Katowic.
Piaski zostały tu po lodowcu, a bezleśny charakter utrwaliło wielowiekowe wycinanie drzew na potrzeby hutnictwa. Po latach zarastania teren wykarczowano, żeby pustynię ocalić.
Dwa wejścia warte znajomości: Róża Wiatrów od strony Dąbrowy Górniczej z drewnianym pomostem prowadzącym niemal na sam piach, oraz wzgórze Czubatka w Kluczach — punkt widokowy z platformą i panoramą na całą nieckę. Na Czubatce zachowały się też ruiny niemieckiego stanowiska dowodzenia z czasów wojny.
Rys historyczny po zlodowaceniu
Piaski przyniosły tu wody topniejącego lodowca. Pustynią w potocznym sensie stały się jednak z ludzkiej ręki: od średniowiecza wycinano okoliczne lasy na potrzeby hut i kopalń ołowiu, a pozbawione korzeni piaski zaczęły się przemieszczać.
W XX wieku teren służył wojsku — ćwiczyli tu spadochroniarze, a w czasie wojny Niemcy urządzili poligon; ślady po stanowisku dowodzenia zostały na wzgórzu Czubatka. Później pustynia zaczęła zarastać i dopiero wycinka w ramach ochrony przyrody zatrzymała ten proces.
Rozwiń pełną historię i ciekawostki
Piaski o miąższości sięgającej kilkudziesięciu metrów przyniosły tu wody topniejącego lodowca. Same z siebie nie utworzyłyby jednak pustyni — teren porastał las. Zniknął przez stulecia wycinki na potrzeby hutnictwa i kopalń rud ołowiu i srebra w okolicach Olkusza i Sławkowa. Pozbawione korzeni piaski ruszyły z wiatrem.
W XX wieku obszar przejęło wojsko. Ćwiczyli tu spadochroniarze, a w czasie drugiej wojny Niemcy urządzili poligon — po stanowisku dowodzenia zostały ruiny na wzgórzu Czubatka. Po wojnie teren dalej służył wojsku, co paradoksalnie chroniło go przed zabudową.
Gdy ruch wojskowy ustał, pustynia zaczęła zarastać — sosna i trawy wracały tam, skąd je wcześniej usunięto. Dopiero projekt ochrony przyrody i karczowanie odwróciły ten proces: żeby utrzymać pustynię, trzeba jej aktywnie pomagać.
Dwa główne wejścia: Róża Wiatrów od strony Dąbrowy Górniczej, z długim drewnianym pomostem wchodzącym niemal na piach, i wzgórze Czubatka w Kluczach (382 m n.p.m.) z platformą widokową i panoramą całej niecki.
Ciekawostki
- To największe skupisko piasków lotnych w Polsce i jedno z nielicznych w Europie Środkowej.
- Miraże naprawdę się tu zdarzają — przy upale i odpowiednim kącie patrzenia.
- Pustynia jest dziś obszarem Natura 2000; utrzymanie jej wymaga wycinania drzew, a nie sadzenia.
- Kręcono tu sceny pustynne do filmów, między innymi do „Faraona” Kawalerowicza.
Nie ma cienia i nie ma wody — czapka i butelka są obowiązkowe. Na Czubatkę dojdziesz od parkingu w kilka minut.
Pokaż na mapie Otwiera OpenStreetMap w nowej karcie. Mapy nie osadzamy u siebie — to znaczyłoby, że każdy odwiedzający łączy się z cudzym serwerem.
Skąd to wiemy
- Pustynia Błędowska — Śląskie. Informacja Turystyczna Opis terenu i atrakcji w okolicy.
- Wzgórze Czubatka — serwis Pustyni Błędowskiej Punkt widokowy, wieża i ruiny stanowiska dowodzenia.